Dla rodziców

Jakie zagrożenia można spotkać w sieci?

O negatywnych aspektach cyberprzestrzeni mówi się już nie od dziś, jednak nadal jest to temat ważny i niezwykle aktualny. Głównie z tego względu, że sieć ulega ciągłym przekształceniom, dostępnych jest coraz więcej form spędzania czasu w Internecie, a same treści, z jakich można korzystać, są tworzone w taki sposób, by były atrakcyjne i niezwykle absorbujące dla użytkownika w każdym wieku. Wielu internautów doskonale zna sposoby tworzenia materiałów, jakie pojawiają się w sieci. I nie chodzi tutaj jedynie o artykuły czy krótkie filmiki. Nie od dzisiaj dostępne są gry mobilne, serwisy społecznościowe, a często również witryny i aplikacje łączące funkcję rozrywkową z funkcją społeczną, umożliwiając w ten sposób nawiązywanie i podtrzymywanie relacji z innymi osobami (nierzadko nieznajomymi) podczas zabawy.

Z tego powodu lista zagrożeń, jakie można spotkać w sieci, nieustannie się zwiększa. Warto jednak wspomnieć o najważniejszych z nich, a należą do nich:

• cyberprzemoc i agresja w sieci: hejt, hazard internetowy czy stalking,
• patologiczne nadużywanie Internetu, noszące znamiona uzależnienia,
• łatwy dostęp do treści pornograficznych, a także sexting[1] czy prostytucja,
• powszechność treści szkodliwych, w tym fake newsów, informacji o dostępie do substancji psychoaktywnych czy autoagresywnych metodach radzenia sobie z emocjami (samookaleczaniu, a nawet samobójstwie),
• zagrożenia poznawcze i emocjonalne, w tym trudności z koncentracją uwagi, uczeniem się oraz regulacją emocji, przejawiające się między innymi agresją i dużym pobudzeniem,
• cyberprzestrzępczość.

Na zagrożenia czyhające w przestrzeni internetowej narażeni są głównie użytkownicy nieświadomi i – w rozumieniu agresora – słabi, na których łatwo wpłynąć. Najbardziej podatne na dezinformację i manipulację są dzieci i nastolatki, szukające często zrozumienia i akceptacji wśród innych internautów.

[1] Sexting to forma aktywności, która polega na wymienianiu się z innymi użytkownikami wiadomościami, zdjęciami, filmami itd. o nacechowaniu seksualnym i/lub w celach seksualnych.

Jak chronić dzieci i młodzież?

Rolą rodziców, opiekunów i nauczycieli jest między innymi poszerzanie wiedzy młodych internautów na temat zagrożeń, jakie mogą spotkać w sieci, a także o sposobach reagowania w sytuacjach, gdy cyberprzemocy doświadczają oni sami lub ich znajomi. Jednak poza edukowaniem dzieci i młodzieży, możemy wdrożyć szereg działań w celu ochraniania ich przed wspomnianymi wcześniej zagrożeniami. Wśród nich można wymienić[1]:

• kontrolę czasu ekranowego – poprzez sprawdzanie w statystykach telefonu czasu korzystania z Internetu, wspólne ustalanie i egzekwowanie limitu czasowego,
• ograniczanie ekspozycji na urządzenia ekranowe lub zupełne ich usunięcie z zasięgu wzroku podczas nauki lub wspólnie spędzanego czasu wolnego, wyłączanie powiadomień,
• przed zainstalowaniem aplikacji sprawdzenie, jakich informacji osobistych należy udzielić w celu korzystania z niej,
• zabezpieczanie dostępu do kont w mediach społecznościowych (i nie tylko) na przykład poprzez weryfikację dwuetapową,
• weryfikacja obserwowanych przez dziecko kont, wykazywanie zainteresowania na temat przeglądanych przez nie treści,
• zgłaszanie administratorom serwisów niepokojących zachowań użytkowników lub zaobserwowanych przypadków cyberprzemocy czy udostępniania pornografii osobom nieletnim,
• dbałość o jakość spędzania czasu wolnego przez dziecko/nastolatka,
• dbałość o relacje interpersonalne poprzez wspólne spędzanie czasu bez wykorzystywania urządzeń ekranowych, motywowanie młodego człowieka do podtrzymywania relacji poza przestrzenią internetową,
• w sytuacji zaobserwowania u dziecka/nastolatka symptomów świadczących o rozwijającym się uzależnieniu – kontakt ze specjalistą (psychologiem, psychoterapeutą lub nawet z lekarzem psychiatrą).

W dobie społeczeństwa internetowego rezygnacja z korzystania z Internetu wydaje się rzeczą niemalże niemożliwą. I choć nie sposób odseparować młodego internautę od cyberprzestrzeni, możemy starać się uczyć go, w jaki sposób bezpiecznie w niej przebywać. Warto również pokazywać dzieciom i nastolatkom mnogość doświadczeń i pozainternetowych aktywności, które mogą okazać się równie absorbujące i ciekawe jak te, do których potrzeba urządzeń ekranowych.

Bibliografia:

1. Bigaj M., Daszkowska E., Dawidowska A., Hofmokl J., Przybysz-Gardyza E., Puciłowska-Schielmann M., Rodzewicz J.A., Śliwowski K., (2025), Higiena cyfrowa w szkole i przedszkolu, Warszawa: Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa”.

2. Bigaj, M., Ciesiołkiewicz, K., Mikulski, K., Miotk, A., Przewłocka, J., Rosa, M., Załęska, A. (2025). Internet dzieci. Raport z monitoringu obecności dzieci i młodzieży w internecie. Warszawa: Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” oraz Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15.

3. Król, K., Zawadzki, A. (2020). Zjawisko cyberprzemocy w kontekście bezpieczeństwa dzieci w sieci. Edukacja, Terapia, Opieka. 2. 179-197.

4. Tanaś, M., Galanciak, S. (2019). Dziecko w sieci zagrożeń: ryzykowne zachowania internetowe dzieci i młodzieży jako wyzwanie dla edukacji. W: Edukacja – relacja – zabawa: wieloaspektowość internetu w wymiarze bezpieczeństwa dzieci i młodzieży. 40-67.