Dla rodziców

Warto zwrócić uwagę na nagłe lub wyraźne zmiany w codziennym funkcjonowaniu, które sygnalizują, że młody człowiek potrzebuje wsparcia. Osoba dotąd pogodna i otwarta może stać się cicha, zamknięta w sobie, unikająca kontaktu z innymi. Bywa też odwrotnie – pojawia się impulsywność, drażliwość, złość, a czasem pozorna obojętność. W wieku nastoletnim trudności emocjonalne często przejawiają się buntem, ironią, odrzucaniem zasad czy rezygnacją z aktywności, które wcześniej sprawiały radość. Warto pamiętać, że za takim zachowaniem nierzadko kryje się napięcie, lęk lub emocje, których młody człowiek nie potrafi jeszcze nazwać lub wyrazić słowami.

Smutek, złość czy przygnębienie to naturalne emocje, które od czasu do czasu przeżywa każdy. Jeśli jednak utrzymują się zbyt długo, może to być znak, że potrzebna jest rozmowa i wsparcie. U młodszych dzieci przygnębienie często objawia się drażliwością lub niepokojem, u starszych – wycofaniem, spadkiem motywacji, problemami ze snem czy koncentracją w nauce. Zdarza się też, że pojawiają się dolegliwości somatyczne – bóle głowy, brzucha, uczucie zmęczenia, mimo że badania lekarskie nie wykazują nieprawidłowości.
Ciało bywa wtedy sposobem na wyrażenie emocji, których trudno nazwać słowami.

Niektóre sygnały pojawiają się jednak nie tyle w emocjach, ile w nauce czy codziennym funkcjonowaniu. Problemy z koncentracją, nadmierna ruchliwość, zapominanie poleceń czy szybka utrata zainteresowania zadaniami, mogą wynikać z cech nadpobudliwości psychoruchowych.
U innych dzieci obserwuje się spowolnienie tempa pracy, nieśmiałość, unikanie aktywności czy obawę przed popełnieniem błędu. Takie zachowania nie zawsze oznaczają brak chęci do nauki, ale mogą być sposobem radzenia sobie z napięciem, stresem lub niską wiarą we własne możliwości.

Zmiany w zachowaniu często idą w parze z relacjami z rówieśnikami. To, jak młody człowiek funkcjonuje w grupie, wiele mówi o jego samopoczuciu. Jeśli zaczyna unikać kontaktów,
częściej wdaje się w konflikty lub woli spędzać czas samotnie, może to być znak, że czuje się niepewnie, osamotniony lub zagubiony.

W domowym otoczeniu wiele sygnałów, może pozostać niezauważonych.
Dopiero w przedszkolu czy w szkole, gdzie pojawiają się nowe sytuacje i relacje z rówieśnikami, ujawniają się pierwsze trudności. Dlatego tak ważny jest kontakt z wychowawcą, nauczycielami czy szkolnym psychologiem. Ich obserwacje  pomagają zobaczyć to, czego w domu nie widać. Wspólna uważność dorosłych pozwala szybciej zareagować i otoczyć dziecko wsparciem, zanim drobne symptomy przerodzą się w większy problem.

Wizyta u psychologa nie oznacza, że z dzieckiem dzieje się coś złego. To raczej przejaw troski i otwartości na jego potrzeby emocjonalne. Spotkania ze specjalistą pomagają lepiej rozumieć mu swoje uczucia, napięcia i relacje, a czasem wystarczy kilka rozmów, by odzyskać równowagę i spokój. Pomoc psychologiczna to nie tylko wsparcie dla dziecka, ale również dla rodziców –
daje wiedzę, jak mądrze reagować i towarzyszyć mu w trudnych momentach.

Codzienność to najlepszy czas na budowanie emocjonalnego bezpieczeństwa.
Wspólne rozmowy, chwile spędzane razem, zainteresowanie tym, co dziecko przeżywa i o czym myśli, pomagają mu poczuć się zauważone i ważne. Warto też dbać o prostą, codzienną równowagę – spokojny rytm dnia, odpowiednią ilość snu, ruch na świeżym powietrzu, ograniczenie nadmiaru bodźców, zwłaszcza ekranów. Jednak to, co najważniejsze, to obecność dorosłego, który potrafi wysłuchać bez oceniania.

Niepokojące sygnały nie muszą oznaczać poważnych problemów, ale nigdy nie warto ich bagatelizować. Wczesna reakcja pozwala uniknąć pogłębiania się trudności i daje szansę na pomoc w odpowiednim momencie. Psycholog nie jest „ostatnią deską ratunku”, lecz sojusznikiem rodziny – kimś, kto potrafi spojrzeć z boku, zrozumieć emocje i pomagać w odzyskaniu równowagi dziecku. Czasem wystarczy jedno spotkanie, by zrobić pierwszy krok ku stabilizacji i lepszemu samopoczuciu – zarówno dziecka, jak i całej rodziny.

Literatura:

• Czabała, J. C., Kluczyńska, S. (2015). Poradnictwo psychologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Kluczyńska, S., Zabłocka-Żytka L. (2020). Dziecko w sytuacji kryzysowej. Wspierająca rola pracowników oświaty. Warszawa.
• Tabak, I. (2014). Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Wsparcie dzieci i młodzieży w pokonywaniu problemów. Studia BAS 2(38), s. 113–138.