Dla rodziców

Jak rozpoznać, że moje dziecko przejawia objawy fobii szkolnej?

Pierwszym istotnym sygnałem jaki może się pojawić jest wydłużenie czasu przygotowania się do szkoły, a także wzmożony wysiłek przy wyjściu do szkoły. Wśród dzieci młodszych częstym, zauważalnym objawem może być: głośny płacz, nadmierny lub też spowolniony ruch, a także trudności w rozłące z rodzicem, opiekunem. U dzieci starszych mogą pojawić się objawy psychosomatyczne, takie jak: ból brzucha, wymioty, zawroty i bóle głowy, biegunki, wzmocnione bicie serca. W tym momencie może nasunąć się pytanie: czy odmowa chodzenia do szkoły wynika z lęku przed rozłąką z rodzicem czy z lęku przed samą szkołą?

Przyczyny niechęci uczniów do szkoły:

            Fobia szkolna jako zaburzenie lękowe jest zaburzeniem wieloaspektowym, dlatego wyznaczenie jednej konkretnej przyczyny jest niemożliwe. Do najczęstszych przyczyn zalicza się:

• lęk separacyjny, czyli obawa przed rozłąką z rodzicem, osobą bliską, który może powodować obniżenie poczucia bezpieczeństwa,
• zmianę etapu edukacyjnego (co wiąże się ze zmianą rówieśników w klasie, nauczycieli, ilością nowych przedmiotów),
• chorobę członka rodziny,
• stresogenne sytuacje rodzinne (przeprowadzka, rozłąka, rozwód),
• lęk przed sprawdzianami, kartkówkami, ocenianymi aspektami szkolnymi,
• odrzucenie wśród rówieśników,
• dzielenie przestrzeni wspólnej (tj. toaleta, stołówka),
• wzmocnienia pozytywne lubianych czynności domowych, takich jak: oglądanie telewizji czy granie na komputerze.

Jakie mogą być skutki zniechęcenie do szkoły?

            Długotrwała i utrzymująca się niechęć do chodzenia do szkoły może przyczynić się do wielu negatywnych skutków w czasie występowania owego zachowania, jak również może rzutować negatywnie na sytuacje danej osoby w przyszłości. Do konsekwencji można zaliczyć:

• wzrastająca liczba nieobecności dziecka w szkole może prowadzić do obniżenia wyników w nauce,
• trudności w życiu społecznym, problemy adaptacyjne i przystosowawcze,
• pogorszenie relacji i izolacji rówieśniczej,
• pogłębienie poczucia osamotnienia,
• rozwój problemów natury psychicznej, emocjonalnej: depresje, zaburzenia odżywiania, pogłębienie zaburzeń lękowych.

W jaki sposób zapobiegać i pomagać?

            Chcąc zapobiegać zjawisku fobii szkolnej i ewentualnym konsekwencjom z nią związanych, należy przede wszystkim podjąć rzetelny dialog, jak również rozpocząć jednokierunkową,  zorientowaną na pomoc i wsparcie dziecku współpracę pomiędzy szkołą, rodzicem i specjalistą. Oto kilka wskazówek:

• uświadamianie młodym ludziom jak ważne jest informowanie dorosłych o potencjalnych lękach, odczuciach i zachowaniach,
• w rozmowach z dzieckiem należy być delikatnym, empatycznym i nieoceniającym,
• zapewnienie dziecku poczucia akceptacji nie tylko ze strony rodzica, ale również pracowników szkoły i rówieśników,
• w sytuacjach kryzysowych zgłosić się o pomoc do specjalisty – począwszy od pedagoga szkolnego,
• rozpoczęcie psychoterapii, która pomoże dziecku zrozumieć i zidentyfikować błędne myśli, reakcje i zachowania,
• stosować techniki relaksacyjnie, ćwiczenia oddechowe i rozluźniające.

Reasumując, fobia szkolna może przyczynić się do dużego cierpienia dziecka. Należy adekwatnie ocenić symptomy dziecka, aby jak najszybciej udzielić mu specjalistycznej
i fachowej pomocy. Na problem należy spojrzeć holistycznie i wyzbyć się określania dziecka przez pryzmat niechęci szkolnej jako leniucha, spryciarza czy niegrzecznego. Mylące objawy somatyczne, które wynikają z lęku, często kierują rodziców do szukania pomocy u pediatrów, co też wydłuża znacząco czas konkretnej diagnozy i pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Pamiętajmy, bądźmy z dziećmi i dla dzieci.

Magdalena Wojaczek - pedagog